İşveren Maaştan Kesinti Yapabilir mi Hangi Durumlarda Ücret Kesintisi Yapılır

Çalışanın banka hesabına yatan maaşın beklediğinden düşük olması, insan kaynakları ve bordro süreçlerinde en sık uyuşmazlık oluşturan konulardan biridir. Ancak maaştaki her eksilme hukuka aykırı bir kesinti değildir. SGK primi, işsizlik sigortası primi, vergi, icra, nafaka veya alınmış avansın mahsubu gibi yasal nedenlerle ücrette kesinti görülebilir. Buna karşılık işverenin çalışana kızdığı, hata yaptığını düşündüğü veya işyerinde zarar meydana geldiği gerekçesiyle istediği miktarı doğrudan maaştan kesmesi mümkün değildir.

Basit İK, personel, izin, mesai, devam ve çalışan kayıtlarını merkezi şekilde yöneterek ücret hesabına temel oluşturan insan kaynakları verilerinin daha düzenli tutulmasına yardımcı olur. Özellikle devamsızlık, ücretsiz izin ve fazla mesai gibi bordroyu doğrudan etkileyen hareketlerin çalışan bazında kayıtlı olması, ay sonunda neden eksik veya fazla ücret oluştuğunun daha kolay kontrol edilmesini sağlar.

İşveren Maaştan Kesinti Yapabilir mi?

Evet, ancak her istediği nedenle ve istediği miktarda değil.

Maaştan yapılan kesintinin hukuki dayanağı bulunmalıdır.

Ücrette görülen eksilmeler genel olarak birkaç gruba ayrılabilir:

• SGK ve işsizlik sigortası kesintileri,
• vergi kesintileri,
• icra ve nafaka kesintileri,
• avans mahsubu,
• çalışılmayan ve ücret hakkı doğurmayan süreler,
• kanuna uygun ücret kesme cezaları,
• işverenin işçiden olan belirli alacaklarının şartlarına uygun şekilde mahsup edilmesi.

Bu işlemlerin her biri farklı kurala tabidir.

Örneğin iki günlük ücretsiz izin nedeniyle o günlere ücret tahakkuk etmemesi ile çalışana iki günlük ücret kesme cezası verilmesi aynı işlem değildir.

İşveren Ceza Olarak Maaştan Kesinti Yapabilir mi?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 38. maddesi işverenin ücret kesme cezası verebilmesini belirli şartlara bağlar.

İşveren yalnızca iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde belirtilen sebeplere dayanarak ücret kesme cezası uygulayabilir.

Yani işveren:

“Bu davranış hoşuma gitmedi, maaşından 5.000 TL kesiyorum.”

şeklinde kendi başına yeni bir ceza oluşturamaz.

Ücret kesme cezasının dayandığı neden önceden sözleşme veya toplu iş sözleşmesi içerisinde yer almalıdır.

Ayrıca kesintinin nedeni çalışana bildirilmelidir.

Maaştan En Fazla Ne Kadar Ceza Kesilebilir?

İş Kanunu ücret kesme cezasına açık bir aylık sınır koymuştur.

Bir ay içerisinde ceza olarak yapılabilecek kesinti:

işçinin iki günlük ücretinden fazla olamaz.

Parça başına veya yapılan iş miktarına göre ücret alan çalışanlarda ise sınır iki günlük kazançtır.

Örneğin çalışanın bir günlük ücreti 1.500 TL ise bir ay içerisinde disiplin cezası niteliğinde toplam:

en fazla 3.000 TL

ücret kesintisi yapılabilir.

İşveren aynı ay içerisinde farklı ihlaller bulunduğunu ileri sürerek bu sınırı aşamaz.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da üç günlük ücret tutarında ücret kesme cezasının İş Kanunu m.38'e aykırı olduğunu açıkça belirtmektedir.

Kesilen Ceza Parası İşverende mı Kalır?

Hayır.

Bu nokta oldukça önemlidir.

İşveren ücret kesme cezası uyguladığında kesilen parayı:

• şirket kasasında tutamaz,
• şirket giderlerinde kullanamaz,
• kendisine gelir olarak kaydedemez.

İş Kanunu'na göre ücret kesme cezası olarak alınan paralar, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetlerinde kullanılmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili hesabına yatırılmalıdır.

Bu ödeme kesinti tarihinden itibaren bir ay içerisinde yapılmalıdır.

İşveren ayrıca bu kesintiler için ayrı kayıt tutmak zorundadır.

İşçiye Kesintinin Nedeni Bildirilmek Zorunda mı?

Evet.

Ücret kesme cezası uygulanıyorsa işçiye kesintinin nedeni bildirilmelidir.

Örneğin bordroda yalnızca:

“Kesinti: 2.500 TL”

yazılması yeterli bir personel yönetimi değildir.

Kesintinin;

• hangi olay nedeniyle,
• hangi sözleşme hükmüne dayanılarak,
• hangi tutarda

yapıldığı açık şekilde kayıt altına alınmalıdır.

İş Kanunu ayrıca ücret hesap pusulasında ücrette yapılan eklemelerin ve kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesini öngörür.

SGK Primi Maaştan Kesilebilir mi?

Evet.

Çalışanın brüt ücretinden kanuni oranlar üzerinden çalışan SGK primi kesilir.

Aynı şekilde çalışan payına düşen işsizlik sigortası primi de ücret hesabında yer alır.

Bunlar işveren tarafından verilen bir ceza değildir.

Çalışanın brüt ücretinden yapılan kanuni kesintilerdir.

Bu nedenle:

“Brüt maaşım 40.000 TL ama hesabıma neden 40.000 TL yatmadı?”

sorusunun cevabı çoğu zaman ücretin brüt ve net tutarının farklı olmasıdır.

Vergi Maaştan Kesilebilir mi?

Kanunen çalışanın ücretine ilişkin vergi yükümlülükleri de bordro hesabında dikkate alınır.

Vergi kesintileri de ücret kesme cezası değildir.

İşveren bordroda;

• brüt ücret,
• SGK kesintileri,
• işsizlik sigortası,
• varsa vergi,
• diğer yasal kesintiler,
• net ödenecek tutar

arasındaki hesabı göstermelidir.

Çalışanın ücret hesap pusulasına baktığında brüt ücretinden net ücrete nasıl ulaşıldığını anlayabilmesi gerekir.

Avans Maaştan Kesilebilir mi?

Çalışan daha önce işverenden ücret avansı aldıysa ödeme döneminde bu avansın mahsup edilmesi mümkündür.

Örneğin çalışan ay içerisinde 10.000 TL maaş avansı aldıysa ay sonunda hesaplanan ücretinden bu tutar düşülebilir.

Bu işlem disiplin cezası değildir.

Çalışana zaten önceden ödenmiş olan ücretin ödeme döneminde hesapla kapatılmasıdır.

Avansların yazılı veya elektronik kayıt altında tutulması önemlidir.

Aksi halde ay sonunda çalışan:

“Bu tutar neden eksik yatırıldı?”

sorusuyla karşılaşabilir.

İcra Nedeniyle Maaştan Kesinti Yapılabilir mi?

Evet.

Çalışanın ücretine haciz uygulanması halinde işveren ilgili icra işlemi doğrultusunda ücretinden kesinti yapmak zorunda kalabilir.

Ancak İş Kanunu ücretin korunması amacıyla bir sınır getirir.

Genel olarak işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez.

Nafaka borçları bu sınırlamanın istisnaları arasındadır.

İşveren haciz kesintisini kendi kararıyla yapmaz; hukuki takip kapsamında gelen talimata göre işlem yapar.

Nafaka Maaştan Kesilebilir mi?

Mahkeme veya icra işlemi kapsamında nafaka borcu bulunuyorsa çalışanın maaşından kesinti yapılabilir.

Nafaka alacakları ücret haczindeki genel dörtte birlik sınıra ilişkin özel konuma sahiptir.

Bu nedenle bordroda nafaka veya icra nedeniyle yapılan kesintiler ayrıca gösterilmelidir.

Çalışan İşyerine Zarar Verirse Maaşından Kesilebilir mi?

İşverenin en dikkatli hareket etmesi gereken konulardan biri budur.

Örneğin çalışan;

• şirket telefonunu kırmış,
• araca zarar vermiş,
• ürünü bozmuş,
• kasada eksik oluşturmuş

olabilir.

Bu durum:

“Zarar 20.000 TL, maaşından doğrudan kesiyorum.”

şeklinde otomatik işlem yapılabileceği anlamına gelmez.

Türk Borçlar Kanunu'na göre işveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça genel olarak takas edemez.

Özel istisna, işçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla kesinleşmiş bir zarardan doğan alacaktır. Bu durumda bile ücretin haczedilebilir kısmı sınırında takas yapılabilir.

Dolayısıyla işverenin kendi belirlediği zarar miktarını tek taraflı olarak maaştan düşmesi hukuki sorun oluşturabilir.

Çalışanın Hatası Varsa Her Zarar İşçiye Yüklenebilir mi?

Hayır.

Türk Borçlar Kanunu işçinin işverene kusuruyla verdiği zarardan sorumlu olduğunu düzenler ancak sorumluluğun kapsamı belirlenirken;

• işin niteliği,
• işin taşıdığı risk,
• çalışanın eğitimi,
• uzmanlığı,
• yetenekleri,
• olayın meydana geliş biçimi,
• kusur derecesi

gibi unsurlar önem taşır.

Bir işletmenin normal ticari riskini doğrudan çalışanın maaşına aktarması doğru değildir.

Örneğin satış hedefinin tutmaması ile çalışanın kasıtlı olarak şirket malına zarar vermesi aynı şekilde ele alınamaz.

Kasada Açık Çıkarsa Çalışanın Maaşından Kesilebilir mi?

Kasada açık bulunması tek başına işverene sınırsız maaş kesintisi hakkı vermez.

Öncelikle;

• açığın gerçekten oluştuğu,
• çalışanın sorumluluğu,
• kusurun niteliği,
• tutarın doğru hesaplandığı

belirlenmelidir.

Çalışanın kabulü olmaksızın işverenin tartışmalı bir alacağını doğrudan ücretle takas etmesi Türk Borçlar Kanunu'ndaki ücretin korunması hükümlerine takılabilir.

Bu nedenle kasa açığı gibi konuların yazılı tutanak ve kayıtlarla yürütülmesi gerekir.

İşe Gelmeyen Çalışanın Maaşı Kesilebilir mi?

Burada ücret kesme cezası ile çalışılmayan süre için ücret doğmaması birbirinden ayrılmalıdır.

Çalışan izin veya haklı mazereti bulunmaksızın işe gelmediyse ve ilgili süre için ücret hakkı doğmuyorsa, çalışılmayan zaman ücret hesabını etkileyebilir.

Bu durum her zaman İş Kanunu m.38 anlamında “ceza” değildir.

Örneğin çalışan bir gün ücretsiz izin kullanıyorsa bu gün için ücret oluşmaması disiplin cezası değildir.

Benzer biçimde mazeretsiz şekilde çalışılmayan sürenin ücret hesabına yansıması da ayrıca ele alınır.

Ancak işveren bunun üzerine bir de:

“Bir gün gelmedin, ayrıca üç günlük maaşını ceza olarak kesiyorum.”

diyorsa ceza kesintisi hükümleri gündeme gelir.

Geç Kalan Çalışanın Maaşından Kesinti Yapılabilir mi?

Çalışanın işyerine geç gelmesi halinde fiilen çalışmadığı süre ile ayrıca verilen disiplin cezasını birbirinden ayırmak gerekir.

Örneğin çalışan bir saat geç geldiyse fiili çalışma süresindeki eksiklik ücret hesabında dikkate alınabilir.

Ancak işveren:

“Bir saat geç geldin, sana iki günlük maaş cezası veriyorum.”

diyorsa bunun İş Kanunu m.38 şartlarına uygun olması gerekir.

Ceza nedeni iş veya toplu iş sözleşmesinde yer almalı, işçiye sebebi bildirilmeli ve aylık iki günlük ücret sınırı aşılmamalıdır.

Ücretsiz İzin Maaşı Etkiler mi?

Evet.

Ücretsiz izin döneminde çalışan fiilen çalışmaz ve kural olarak bu dönem için ücret hakkı oluşmaz.

Örneğin çalışan bir ay içerisinde beş gün ücretsiz izin kullanmışsa ücret hesabında bu günler normal çalışılmış gün olarak değerlendirilmez.

Bu durum da bir disiplin cezası değildir.

Çalışanın onaylanmış ücretsiz izin kaydının bordro ve puantaja yansımasıdır.

Bu nedenle İK sistemlerinde:

• ücretsiz izin,
• yıllık izin,
• sağlık raporu,
• devamsızlık,
• normal çalışma

kayıtlarının birbirinden ayrılması önemlidir.

Raporlu Çalışanın Maaşından Kesinti Yapılabilir mi?

Sağlık raporu konusu kendi SGK ve ücret kurallarına tabidir.

Hastalık nedeniyle raporlu olunan dönemde işverenin ücret yükümlülüğü, çalışanın ücret yapısı ve SGK geçici iş göremezlik ödeneği birlikte ele alınır.

Bu nedenle:

“İşe gelmedi, maaşından ceza keselim.”

şeklinde değerlendirme yapılmamalıdır.

Geçerli sağlık raporuyla işe gelmeme, mazeretsiz devamsızlıkla aynı değildir.

Yıllık İzin Kullanan Çalışanın Maaşı Kesilebilir mi?

Hayır.

Yıllık ücretli izin adı üzerinde ücretli bir izin hakkıdır.

Çalışanın yıllık izinde olduğu günleri:

“İşe gelmedi.”

diyerek ücretsiz gün olarak göstermek veya maaşından kesmek doğru değildir.

Yıllık izin süresi içerisinde çalışan ücret hakkını korur.

Bu nedenle yıllık izin kayıtlarının puantaja doğru aktarılması gerekir.

İşveren Performans Düşüklüğü Nedeniyle Maaştan Kesinti Yapabilir mi?

İşveren:

“Bu ay performansın düşük, sabit maaşından yüzde 20 kesiyorum.”

şeklinde sözleşmedeki temel ücreti tek taraflı olarak düşüremez.

Ücret çalışma koşullarının temel unsurlarından biridir.

Sabit ücretin düşürülmesi çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturabilir ve İş Kanunu'nun çalışma koşullarının değiştirilmesine ilişkin hükümleri gündeme getirir.

Prim veya performansa bağlı ek ödeme sistemlerinde ise sözleşmedeki koşullar ayrıca önem taşır.

Örneğin çalışanın temel maaşı 40.000 TL, performans primi ise hedef gerçekleşmesine bağlıysa hedefin gerçekleşmemesi nedeniyle prim oluşmaması ile temel maaştan ceza kesilmesi aynı şey değildir.

Satış Hedefi Tutmadı Diye Maaştan Kesinti Yapılabilir mi?

Sabit ücret, çalışanın satış hedefinin gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılarak keyfî şekilde azaltılamaz.

Ancak ücret sisteminde;

• sabit maaş,
• satış primi,
• hedef bonusu

ayrı ayrı belirlenmiş olabilir.

Çalışan hedefe ulaşmadığında şartları oluşmayan primin ödenmemesi başka, kazanılmış temel ücretin düşürülmesi başkadır.

İnsan kaynakları ekiplerinin sözleşme ve prim sistemlerini açık şekilde oluşturması bu nedenle önemlidir.

İşveren Yemek veya Yol Ücretini Kesebilir mi?

Yol ve yemek gibi yan hakların durumu iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ve işyeri uygulamasına göre değişebilir.

Bu menfaatler uzun süredir düzenli biçimde sağlanıyorsa çalışma koşulunun parçası haline gelmiş olabilir.

İşverenin yerleşmiş bir ücret veya yan hak uygulamasını tek taraflı şekilde kaldırması çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturabilir.

Bu nedenle:

“Maaştan kesmiyorum, yalnızca sürekli ödediğim yemek parasını kaldırıyorum.”

denilerek çalışma koşullarını sınırsız şekilde değiştirmek mümkün değildir.

Maaştan Yapılan Kesintiler Bordroda Görünmek Zorunda mı?

İşveren çalışanına ücret hesabını gösteren bir ücret hesap pusulası vermek zorundadır.

Bu belgede;

• asıl ücret,
• fazla çalışma,
• hafta tatili,
• genel tatil gibi eklemeler,
• vergi,
• sigorta primi,
• avans mahsubu,
• nafaka,
• icra,
• diğer kesintiler

ayrı şekilde gösterilmelidir.

Bu nedenle çalışanın hesabına yalnızca net bir tutar yatırıp:

“Detayını bilmen gerekmiyor.”

şeklinde hareket edilmesi doğru değildir.

Çalışanın maaşının nasıl hesaplandığını görebilmesi gerekir.

Maaş Kesintisine İtiraz Edilebilir mi?

Çalışan maaşında anlamadığı bir kesinti gördüğünde öncelikle ücret hesap pusulasını kontrol etmelidir.

İnsan kaynakları veya bordro biriminden;

• kesintinin nedeni,
• hukuki veya sözleşmesel dayanağı,
• hangi döneme ait olduğu,
• nasıl hesaplandığı

sorulabilir.

Uyuşmazlık devam ediyorsa çalışanın;

• iş sözleşmesini,
• bordrolarını,
• banka kayıtlarını,
• izin ve devam kayıtlarını,
• işveren yazışmalarını

saklaması önemlidir.

Ücret alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuk ve şartlarına göre iş mahkemesi süreçleri gündeme gelebilir.

İşveren Maaşı İstediği Kadar Azaltabilir mi?

Hayır.

İşveren çalışanla kararlaştırılmış temel ücreti tek taraflı ve keyfî şekilde azaltamaz.

Ücret iş sözleşmesinin temel çalışma koşullarından biridir.

Ayrıca çalışana uygulanması gereken yasal asgari ücretin altında ödeme yapılamaz.

Ücretin kasten eksik ödenmesi de İş Kanunu kapsamında yaptırıma bağlanmıştır.

Bu nedenle bordrodaki her eksik tutarın:

“Kesinti yaptık.”

denilerek açıklanması yeterli değildir.

Kesintinin hukuki bir dayanağının bulunması gerekir.

İşverenin Maaştan Kesinti Yaparken Dikkat Etmesi Gerekenler

İşverenler ücret hesabında öncelikle kesintinin hangi kategoriye girdiğini belirlemelidir.

Şu sorular açık şekilde cevaplanmalıdır:

• Bu kanuni bir SGK veya vergi kesintisi mi?
• Çalışanın avansı mı mahsup ediliyor?
• İcra veya nafaka yazısı mı var?
• Ücret hakkı doğmayan ücretsiz izin veya çalışılmayan süre mi söz konusu?
• Disiplin cezası mı uygulanıyor?
• İşveren çalışandan olan kendi alacağını mı tahsil etmek istiyor?

Çünkü her durumun uygulanacak hukuki kuralı farklıdır.

Tüm eksilmeleri tek bir “maaş kesintisi” başlığı altında yürütmek personel ve bordro süreçlerinde hata riskini artırır.

Basit İK ile Ücrete Esas Personel Kayıtlarını Düzenli Tutun

Bir çalışanın aylık ücret hesabını doğru yapabilmek için yalnızca maaş tutarını bilmek yeterli değildir.

Aynı dönemde;

• yıllık izin,
• ücretsiz izin,
• sağlık raporu,
• devamsızlık,
• fazla mesai,
• işe giriş veya işten ayrılış

gibi birçok personel hareketi bulunabilir.

Basit İK, çalışanların izin, mesai, puantaj ve personel bilgilerini merkezi şekilde takip ederek ücret hesabına temel oluşturan İK kayıtlarının daha düzenli tutulmasına yardımcı olur.

Böylece ay sonunda bir çalışanın neden eksik günü bulunduğunu farklı Excel dosyaları, WhatsApp mesajları veya e-postalar arasında aramak yerine çalışan kaydı üzerinden kontrol edebilirsiniz.

İnsan kaynakları süreçlerinizi daha düzenli yönetmek için Basit İK'yı basitik.com üzerinden ücretsiz deneyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İşveren maaştan istediği kadar kesinti yapabilir mi?

Hayır. Her kesintinin hukuki veya sözleşmesel dayanağı bulunmalıdır. Disiplin cezası olarak yapılan ücret kesintileri ayrıca İş Kanunu m.38'deki şart ve sınırlara tabidir.

Ceza olarak maaştan en fazla ne kadar kesilebilir?

Ücret kesme cezası bir ayda işçinin iki günlük ücretinden veya parça başına çalışanlarda iki günlük kazancından fazla olamaz.

İşveren ceza parasını kendisi alabilir mi?

Hayır. Ücret kesme cezası yoluyla kesilen tutarlar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere Bakanlığın ilgili hesabına bir ay içerisinde yatırılmalıdır.

İşçiye zarar verdi diye maaşından para kesilebilir mi?

İşveren kendi zarar alacağını genel olarak işçinin rızası olmadan doğrudan ücretle takas edemez. İşçinin kasten verdiği ve yargı kararıyla kesinleşen zararlar için kanundaki özel istisna ve haczedilebilir ücret sınırı uygulanır.

İşe gelmeyen çalışanın maaşı kesilir mi?

Ücret hakkı doğurmayan mazeretsiz çalışmama süresi ücret hesabını etkileyebilir. Bu durum disiplin amaçlı ücret kesme cezasıyla aynı değildir.

Geç kalınca maaştan kesinti yapılabilir mi?

Fiilen çalışılmayan süre ücret hesabında dikkate alınabilir. Ancak buna ek olarak disiplin cezası uygulanıyorsa İş Kanunu m.38'deki şartlara uyulmalıdır.

Yıllık izin kullanan çalışanın maaşı kesilir mi?

Hayır. Yıllık izin ücretli bir izindir ve çalışan bu dönemde ücret hakkını korur.

Ücretsiz izin maaştan düşer mi?

Ücretsiz izin döneminde kural olarak ücret hakkı doğmaz. Bu nedenle ücretsiz izin günleri ücret hesabını etkileyebilir.

İcra nedeniyle maaşın tamamı kesilebilir mi?

Genel olarak hayır. İş Kanunu'na göre işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez. Nafaka borçlarına ilişkin haklar saklıdır.

Maaştaki kesintiler bordroda görünmeli mi?

Evet. Ücret hesap pusulasında vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka, icra ve diğer kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.